Marul Yetiştirme Kış Aylarında Ev Bahçesinde

Kasım ayına girdiğimizde balkondaki saksılar boşalıyor, ama benim marul üretimim tam o zaman başlıyor. İlk yıl "kışın nasıl olsa olmaz" diye düşünmüş, mart ayını beklemiştim. Sonra fark ettim ki marul serin havayı seven bir bitki; yazın kavurucu sıcağında acılaşıp hemen tohuma kaçarken, evin 18-20 derecelik odasında keyifle büyüyor. Şu an kasım ile şubat arasında mutfak penceremin önünde sırayla üç parti kış marulu yetiştiriyorum ve salata için markete gitmiyorum. Aşağıda kendi denemelerimden çıkardığım, çekirdekten kesilecek marul başına kadar uzanan yolu adım adım anlatıyorum.

Kış İçin Doğru Çeşidi Seçmek

Kışın en büyük sorun ısı değil, ışık. Bu yüzden yaz için satılan iri, sıkı başlı çeşitleri kışın denemeyi bıraktım; onlar yeterli ışık bulamayınca gevşek ve uzun kalıyor. Benim evde en iyi sonuç verdiklerim şunlar:

• Tereyağı (butterhead) tipleri: Yumuşak yapraklı, küçük ama düzgün baş yapıyor, az ışıkla idare ediyor.
• Yedikule / marul tipi: Uzun yapraklı, dik büyüdüğü için saksıda az yer kaplıyor, dayanıklı.
• Lollo Rosso ve kıvırcık türleri: Baş yapmaz ama yaprak yaprak toplanır, kışın en hızlı hasat vereni bu.

Tohum yerine fide almak isteyenler için de kısa yol var elbette, ama marulun tohumu çok kolay çimlendiği için ben çekirdekten başlamayı tercih ediyorum. Tohumdan mı fideden mi başlamak gerektiği tartışmasında marul, tohum tarafının en güçlü örneklerinden biri: paketten yüzlerce bitki çıkıyor ve maliyeti neredeyse sıfır.

Ekim: Küçük Kaplarda Başlayın

Marul tohumu ışıkta çimleniyor, o yüzden derine gömmek en sık yapılan hata. Ben şöyle yapıyorum:

1. Yumurta kolisi ya da 5-6 cm çapında küçük kaplara elenmiş, hafif nemli harç dolduruyorum.
2. Her göze 2-3 tohum bırakıp üzerine yalnızca ince bir toz tabakası serpiyorum, bastırmıyorum.
3. Kapları püskürtme ile nemlendirip üzerini streç filmle örtüyorum, aydınlık ama direkt kalorifer üstü olmayan bir yere koyuyorum.
4. 18-20 derecede 4-6 günde çimleniyor. İlk yeşillik görünür görünmez filmi kaldırıyorum, yoksa küf başlıyor.

Harç konusunda çok denedim: ağır bahçe toprağı kışın kurumadığı için kök çürüklüğü yapıyor. Torf ağırlıklı bir saksı harcına bir ölçü perlit karıştırmak işi hallediyor; saksı bitkileri için doğru toprak seçimi anlatımındaki oranlar marulda da birebir çalışıyor.

Işık: Kışın Gerçek Belirleyici

Fideler çimlendikten sonraki ilk on gün kritik. Işık az olursa gövde ipe dönüp yatıyor, buna "uzama" diyoruz ve geri dönüşü yok. Kışın güney cephesindeki bir pencerede günde 4-5 saat direkt güneş varsa idare ediyor; yoksa basit bir bitki lambası şart. Ben lambayı fidelerin 20-25 cm üzerinde tutup günde 12-14 saat açık bırakıyorum. Yetersiz ışıkta bitki yetiştirme konusunu ayrıca okumaya değer, çünkü kış marulunda başarı ile başarısızlık arasındaki fark genelde birkaç saatlik ışıktan geliyor.

Sıcaklık tarafında ise beklentinin tersi geçerli: marul serinliği sever. 15-18 derece ideal. Kalorifer peteğinin hemen üstünde 25 derecede tuttuğum ilk partim yapraklarını gevşetip acılaşmıştı. Geceleri pencere kenarındaki serinlik bitkiye zarar vermiyor, aksine yaprakları kalınlaştırıyor.

Şaşırtma, Sulama ve Gübre

Fideler 3-4 gerçek yaprak yaptığında kalın olanı bırakıp diğerlerini makasla kesiyorum, sonra kök topuyla birlikte daha büyük kaba alıyorum. Baş marul için bitki başına en az 15-18 cm çap ve 15 cm derinlik gerekiyor; yaprak toplayacaksanız 10 cm de yetiyor. Balkon korkuluğuna astığım uzun saksılara 20 cm aralıkla üç bitki koyuyorum, küçük alanda verim almanın en kolay yollarından biri bu.

• Sulama: Üst 2 cm kuruduğunda suluyorum, tabaktan alttan su vermek yaprakları ıslatmadığı için küfü engelliyor. Kışın buharlaşma azaldığı için yazdan çok daha seyrek su gerekiyor; mevsime göre sulama planı burada gerçekten fark yaratıyor.
• Gübre: Şaşırtmadan iki hafta sonra başlayıp 12-14 günde bir yarı dozda azot ağırlıklı sıvı gübre veriyorum. Marul yaprak bitkisi, azota iyi yanıt veriyor.
• Havalandırma: Günde birkaç dakika pencereyi aralamak, kapalı odada oluşan durgun nemi dağıtıyor.

Sık Karşılaştığım Sorunlar